Асiповiцкi РаёнБабруйскi раёнгорад БабруйскБыхаўскi раёнБялынiцкi раёнГлускi раёнГорацкi раёнДрыбiнскi раёнКасцюковiцкi раёнКiраускi раёнКлiмавiцкi раёнКлiчаускi раёнКраснапольскi раёнКруглянскi раёнКрычаускi раёнГорад МагiлёуМагiлёускi раёнМсцiслаускi раёнСлаугарадскi раёнХоцiмскi раёнЧавускi раёнЧэрыкаускi раёнШклоускi раён


    Раённае аб’яднанне “Сельгастэхніка”.
    Калгасы.

    11 чэрвеня 1918 года УЦВК i СНК прынялi Дэкрэт «Аб арганiзацыi вясковай беднаты i забеспячэннi яе хлебам, прадметамi першай неабходнасцi i сельскагаспадарчымi прыладамi». Шклоўшчына ў той час знаходзiлася ў прыфрантавой паласе. У населеных пунктах стваралicя ўзброеныя дружыны, якiя памагалi прадстаўнiкам Петраграда, Масквы, iншых прамысловых цэнтраў Pacii арганiзоўваць камбеды. На ix ускладвалiся задачы ўлiку i канфicкацыі ў кулакоў лiшкаў хлеба, размеркаванне яго памiж беднымi, паставак хлеба Чырвонай армii, аховы лясоў ад самавольныx парубак, распаўсюджванне культуры на сяле i iнш. Камбеды бралi на ўлік i перадавалi харчовым камiтэтам паветаў лiшкi хлеба, якi рэалiзоўваўся толькi па цвёрдых цэнах. Aднociны да камiтэтаў беднаты былi дваякiя: беднякi ix падтрымлiвалi, кулакi, вядома, былi супраць.
    Менавіта па ініцыятыве камбетаў ўзніклі першыя сельскагаспадарчыя аб’яднанні, арганізаваныя ў суровыя гады грамадзянскай вайны. І ствараліся яны, як правіла, па ініцыятыве рабочых, беднякоў, браткоў, сельскіх актывістаў.
    Першае такое аб’яднанне, калектыўная гаспадарка “Іскра”, ў былой Шклоўскай воласці было створана рабочымі папяровай фабрыкі на землях памешчыка Крывашэіна. Уласнай тэхнікай і жывым цяглом члены арцелі апрацоўвалі 222 гектара зямлі, мелі 41 гектар натуральнай сенажаці. На фермах было 124 галавы буйной рагатай жывёлы, звыш 40 рабочых коней. Паспяхова выконваючы ўсю сельскагаспадарчую працу ва ўласнай гаспадарцы, члены маладой арцелі дапамагалі камуне імя Молатава.
    Статыстыка не захавала данных па прадукцыйнасці статка гэтай калектыўнай гаспадаркі. А вось па ўраджайнасці зернявых хлебаробы дабіліся значнага поспеху. З кожнага гектара тут збіралі на 13-15 ц зерня. Гэта дало магчымасць абмяняць іншым гаспадаркам і насельніцтву 30 тон сартавога насення, здаць кааперацыі 16,5тоны зерня і паспяхова выканаць дзяржаўныя пастаўкі. Інтэнсіўнае развіццё набыло гародніцтва і садоўніцтва.
    У “Іскру” ехалі суседзі, каб пераняць вопыт гаспадарання. А павучыцца тут было чаму. Прымянялася здзельнае размеркаванне працы і аплаты яе па разрадах у залежнасці ад аб’ёму выкананай працы. Добра была пастаўлена культурна – асветніцкая праца. Усе дзеці вучыліся за сродкі арцелі, летам арганізоўваліся дзіцячыя пляцоўкі і яслі. У гарачы час работ працавала сталовая.
    З пачатку 1921 года па 1924 год гэтае сацыялістычнае аб’яднанне ўзначальваў Аляксандр Іванавіч Спіцкі – былы старшыня рэўкома, потым валкома Шклоўскай воласці. Гаспадарка была ўзорная, паказальная. Гэта пацвярджае і тое, што А.І.Спіцкі прадстаўляе яе на Першай сельскагаспадарчай выстаўцы і Усесаюзнай нарадзе па пралетарскаму зямляробству ў 1923 годзе ў Маскве.
    Час захаваў важныя дакументы, якія пацвярджаюць удзел гаспадаркі ў выстаўцы. Адзін з іх – мандат за № 3233 ад 6 кастрычніка 1923 года, у якім указана:
    “Упраўляючы сельскагаспадарчай формы пры Шклоўскай дзяржаўнай фабрыцы “Спартак” тав. Спіцкі А.І. сапраўды з’яўляецца прадстаўніком ад ўпраўлення фабрыкі на Усесаюзнай нарадзе па пралетарскаму земляробству; якая склікана ў г. Масква 10 снежня 1923 года. Падстава: цыркуляр Галоўземгаза ад 15 верасня 1923 года № 2080”.
    Сакавік 1926 года. З даклада У СНК БССР старшыні камісіі па эканамічным абследванні Шклоўскага раёна.

«Общая площадь земли в районе 77,226 десятин находится в пользовании:

Категор ии землепользователей

Число

хоз-в

всей земли

в том числе (десятин)

пашни

сенокоса

леса и кустов

прочей удобной

У крестьянских хозяйств

8913

58900,93

39847

8318

5431,93

5304

 

У совхозов

-

-

-

-

-

-

У колхозов, коммун и артелей

1

170

130

36

-

4

У прочих сельских

хозяйств

13

104

78

20

-

6

У Госфонда

-

16375,50

1236

391

14656,50

90

Итого

8927

75548,43

41291

8765

20088,43

5404

    Все бывшие в районе имения распределены.
     Бывших помещичьих земель распределено 4988 десятин пашни и 14 десятин леса...
     Земля бывших имений была распределена волостными земельными комитетами среди батраков и малоземельных крестьян в первые годы революции, а затем земотделом закреплена за ними.
     Живут главным образом хуторами. С хозяйством справляются. Недостает сельхозинвентаря, землемерных и агрономических сил для правильного ведения хозяйства. Чересполоено пользуются землей 43 % всех хозяйств, хуторами - 25 %, отрубами - 3 % и поселками - 29 %. Крестьяне успели увидеть в хуторском крепком хозяйстве по сравнению с чересполосицей более прогрессивный характер, но большинство малоземельных и средних хозяйств в районе предпочитает хотя и мало популярную поселковую форму землепользования, дающую совместную, более расширенную площадь угодий и пастбищ, коллективную силу перевозки дворов, закупки с. х. машин, постройки школ, рытья колодцев и другиххозяйственных и культурных возможностей...
     Распространенность аренды земли малая. Арендаторами являются главным образом зажиточные и середняки. Землю в аренду сдают главным образом бедняцкие хозяйства (вдов, сирот, инвалидов, семьи красноармейцев и выселяющихся в другие места)...

Урожайность (с десятины пудов)

 

Сведения Окрстатбюро

Сведения РИКа

 

1911

1912

1913

1924

1926

Рожь озимая

65

60

60

45

55

Овес

55

64

75

55

60

Ячмень

53

51

62

60

50

Пшеница яровая

70

55

62

58

50

Картофель

525

417

410

576

600

    Как видно, урожайность мерно подвигается к довоенному... Причина уменьшения урожайности ячменя, пшеницы и других культур, требующих большего удобрения, вызвано истощением почвы, обусловлено уменьшением скота и отсутствием твердой формы землепользования в годы войны, голода и разрухи.
    Наличие сельхозинвентаря: молотилок конных с приводом - 263, соломорезок - 188, плугов - 7902, борон пружннных - 125, окучников - 188. За 1925 г. закупки сельхозинвентаря и улучшенных семян зерновых культур и посевных трав по сравнению с довоенным периодом несомненно увеличились...
    За последние три года середняцкая группа хозяйств увеличилась преимущественно за счет верхушки старой деревни, с притоком служилого элемента. С уменьшением земли эта часть зажиточной группы первая взяла курс на повышение товарности в хозяйстве, с применением ростовщичества и частного кабального кредита, прячась под рубрику середняка. Наряду с этим еще больше увеличилась бедняцкая группа хозяйств...
    Хлеба не хватает главным образом у бедняцкой группы хозяйств. Самой бедняцкой части - до так называемого Рождества, а маломощной - до Пасхи. Незначительная часть середняцких хозяйств при недостатке хлеба, особенно в зимний период, комбинирует другие продукты, которые у бедняка отсутствуют...
    Живoтноводство (по данным Окрстатбюро за 1925 г.); рабочих лошадей - 9219, лошадей до 3 лет - 2275, быков старше 2 лет - 99, коров - 11157, подтелков и бычков до2 лет - 3878, телят до 1 года - 3709, овец - 4590, ягнят - 16350, коз и козлов - 150, свиней старше 4 месяцев - 13630, поросят до 4 месяцев - 8962. Всего - 83999.
    По сравнению с довоенным временем количество рабочего и крупнорогатого скота увеличилось благодаря увеличению числа хозяйств и развития травосеяния, а также общей тяги населения к товарности в сельском хозяйстве; количество свиней и овец уменьшилось из-засвирепствующей чумы и сибирской язвы.
    В 1925 г. имелось хозяйств без рабочего скота - 11,21 %, с единицей рабочего скота 75,49 %, хозяйств без коров - 6,1 %, с одной коровой - 66,49 %, с двумя - 25,16 %, с тремя - 1,65 %, с четырьмя - 0,55 %...
    В районе в крестьянских хозяйствах имелось 181 десятина садов, в Госфондах - 90 десятин, из коих 8 десятин - в распоряжении Черноручского садово-огородного товарищества... В 1925 г. в районе имелось пчелоульев рамочных - 232 и колодных 594...
    Сельскохозяйственное кредитное товарищество с закупочно-бытовыми и снабженческими пунктами имелось одно - в Шклове (1470 членов). В 1926 г. организовано Лутнянское сельскохозяйственное машинное товарищество (15 членов). Имеется Лутнянская молочная артель (20 пайщиков) и Карасевская сыроваренная (19 членов), Чернянское пчеловодное товарищество (27 пайщиков), садово-огородное товарищество в бывшем имении Черноручье(5 пайщиков)...
    Кооперировано по кредитному товариществу 14 % крестьянских хозяйств, в том числе бедняков - 60 %, середняков - 25 %, зажиточных - 15 %.
    Совхозов в районе нет. Колхозы, коммуны и артели. В районе - 2 артели, одна еврейская земледельческая артель «Спартак» (на месте бывшей фабричной фирмы). Артель занимает 170 десятин земли (пахотной - 130, усадебной - 4 и луга - 36 десятин). В артель вошло 14 семейств с 69 едоками.
    Вторая артель “Гавриловка”, образованная с 1923 г. в бывшем имении Гавриловка в порядке землеустройства на площади 42 десятины земли. В состав артели входят 8 семействс 32 едоками.
    В артель “Спартак” вступило 70 % трудового еврейского населения Шклова и 30 % нетрудового элемента, живущего в городе в собственных домах и частных квартирах, до сего времени занимающихся торговлей. В артель “Гавриловку” вошли семейства, собравшиеся из разных деревень (беднота и демобилизованные красноармейцы)...
    Отношение крестьянского населения к артелям отрицательное, так как население района за весь период революции не видало ни одного примерного сельскохозяйственного объединения в районе.
    Отношение артелей к кооперации потребительское, не имеющее между собой нужной связи о сбыте и закупке сельхозпродуктов и промышленных товаров.
    В феврале 1926 г. райисполкомом вынесено постановление: “Гавриловку”, как не имеющую никаких перспектив на возобновление артельного труда, ликвидировать, проея ОкрЗо артель перевести в поселок, землеустроить ее по минимальной норме с отводом усадебных мест и широких полос.
    Объективным показателем к упрочению молодой еврейской артели “Спартак” имеется: 1) стремление к обработке земли без наемного труда; 2) быстрый рост сельхозинвентаря; 3) наличие приобретенного оборудования для развития производственной части хозяйства...
    Откупленный артелью “Спартак” от бывшей фабричной фермы урожай на корне за 1925 г., по сравнению с крестьянским, стоял несколько выше. Культурные приемы выражаются в многолетнем севообороте, культивировании семян, разведении племенного и молочного скота и применением обработки земли более усовершенствованным сельхозинвентарем, за исключением трактора.
    Отдельные хозяйства артели “Гавриловка” ничем не отличаются во всей своей жизни от маломощных крестьянских хозяйств...».
    У 1926 годзе па раёну налічваецца жывёлы 88 346 голов, з іх коней - 9236, маладняка - 1989. Рагатай жывёлы - 13628, маладняка - 4849, овечак - 33302, свінней - 25 156.
    Нарыхтавана: жыта 8610 пудов, пшаніцы 153, аўса - 9909, ячменя - 3283, ільносемя - 737, ільну і кудзелі - 1696 пудоў.
    У 1928 годзе былі арганізаваны камуны “Ільіч” у былым маёнтку памешчыка Рубаноўскага ў Таўкачоўскім сельскім Савеце і “Лутня” на абрэзанай зямлі кулацкіх гаспадарак, запасным фондзе і землях сялян, якія ўступілі ў камуну. У той жа час неўзабаве пачалі стварацца калгасы пераважна на сялянскіх землях. У іх значна ўзрасла ўдзельная вага серадняцкіх гаспадарак, што сведчыла аб пачатку павароту самага шматлікага насельніцтва вёскі да сацыялістычнай рэканструкцыі сельскай гаспадаркі.
    У 1928-1929 гадах у Шклоўскім раёне была праведзена работа па арганізацыі калектыўных гаспадарак. Калі ў кастрычніку 1928 года ў раёне было 8 калгасаў, якія апрацоўвалі 797 гектараў зямлі, то на канец справаздачы гэтага года іх было ўжо 26 калгасаў з агульнай зямельнай плошчай 5 тысяч гектараў. План калектывізацыі ў раёне быў выкананы на 70 %. Ураджайнасць усіх сельскагаспадарчых культур у 1929 годзе павялічана на 10 % супраць былога года.

    Студзень – люты 1930 года былі месяцамі бурнага росту калгасаў. Важную ролю ў гэтым сыгралі 25-тысячнікі – перадавыя рабочыя, якія былі накіраваны партыяй на работу ў калгасы. Ў Шклоўскі раён у 1930 годзе прыбыла 15 рабочых – камуністаў і камсамольцаў, якія былі выбраны старшынямі калгасаў.
    Вынікі калектывізацыі ў раёне на канец 1931 года характарызаваліся наступнымі данымі. У 1930 годзе калектывізацыя ахапіла 8,6 працэнта індывідуальных гаспадарак. У наступным годзе гэтая лічба дасягнула 51,9 працэнта. У 1932 годзе актыўна расшыралася матэрыяльна-тэхнічная база калгасаў раёна. Нядаўна створаная Шклоўская МТС ужо мела 40 трактароў і абслугоўвала 79 калгасаў з 217-ці ў раёне. На тэхнічным узброенні сельскіх працоўнікоў было 65 касілак, 140 жнярак-самаскідак, 5 жняярак-снопавязак, 134 конныя граблі, 65 бульбакапалак, 99 радковых сеялак, 10 складаных малатарань. Пасяўная плошча складала 81016 гектараў, з якіх зернявым культурам адводзілася 65 працэнтаў, бульбе – 12, тэхнічныя культуры – 14,1, сеяныя травы – 6,1 працэнта.У раёне было калгасаў з зямельнай плошчай да 100 га – 27, ад 100 да 200 гектараў – 73, ад 200-500 – 68, ад 500-1000 – 26, два калгаса мелі больш тысячы гектараў.
    У 1933 годзе з 14638 гаспадарак было аб’яднана ў калгасы 7848, з іх у зоне МТС была 2631 гаспадарка. Усяго калгасаў у раёне налічвалася 229, з іх у зоне МТС – 85. У 1933 годзе аплата павысiлася: на працадзень у сярэднiм выдавалi па 4 кг зерня, 6 кг бульбы, 42,5 капейкі грашыма.
    Спецыялiзацыя сельскай гаспадаркi па-ранейшаму iшла ў напрамку расшырэння льнаводства (8 тысяч га. у 1931 г., 10,5 тыс. га у 1933 г.). У калгасах раёна 148 малочнатаварных i 46 свiнагадоўчых ферм. Пагалоўе буйной рагатай жывёлы складала 4707 галоў, свiней 1973 галавы. Асноўнай цяглавай сiлай былi конi. Ix налiчвалася больш 10 тысяч i каля 4 тысяч маладняку. У раёне працавалi саўгас “Белдортранса” i 2 кааператыуныя гаспадаркi (адна пры папяровай фабрыцы i адна пры гарпо), але яны не сталi вядучымi сельскагаспадарчымi прадпрыемствамi.
    1934 год. Раён калектывiзаваны на 54 %. Праводзiцца значная работа па арганiзацыйна-гаспадарчаму ўмацаванню калгасаў, пaляпшэнню дысцыплiны, узняццю прадукцыйнасцi працы. У 1934 годзе ў сярэднiм на 1 працадзень выдадзена 2,5 кг зерня, 3,8 кг бульбы, 24 капейкі грашыма.
    Электрыфiкацыя сельскай гаспадаркi, упершую чаргу ў калгасах, пачалася ў 1932 годзе. У пачатку 1934 года “лямпачка Iльiча” загарэлася ў населеньrx пунктах шасцi сельcкix Саветаў.
    На працягу 1935 года i да caкaвiкa 1936 года па раёну на базе 39 дробных калгасаў было створана 19 узбуйненых. Узбуйненне праводзiлася ў адмiнicтрацыйных межах сельскiх Саветаў.
    1939 год. З пратакола пасяджэння аргкамітэта Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР па Магілёўскай вобласці ад 10 мая 1939 года:
    «Зацвердзiдь кaндыдaтaмi на ўдзел ва Усecaюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы ад Шклоўскага раёна:
    Кaлrac “Перамогa” Каменна-Лаўскага сельсавета, дзе атрымана ў 1937 г. з плошчы 32 га льновалакна 116,44 ц, а ў 1938 г. з плошчы 27 га валавы збор склаў 120,15ц;
    Гладзікава Аляксея Кузьмiча - старшага мexaнiкa Фашчаускай МТС за своечасовы i дабраякасны рамонт трактароў у 1937 -1939 гг., якiя прыняты дзяржаўнай кaмiсiяй з адзнакай “добра”;
    Іванову Еўдакiю Апанасаўну - звеннявую калгаса iмя Варашылава Miкiцiнiцкага сельсавета, якая атрымала ураджай з 1 га у 1937 г.- 9,5 ц льновалакна, а у 1938 г.8,2 ц;
    Іціна Гiршу Вульфавiча - рахункавода калгаса “Іcкpa” Рыжкавiцкага сельсавета,якi дабiуся значнага скарачэння aдмiнiстрацыйна-гаспадарчых расходаў;
    Рояк 3афiру Аронаўну, якая ў 1937 -1938 гг. абслугоўвала племферму калгаса “Чырвоны ўдарнiк” Гарадзецкага сельсавета. У выніку стараннай работы атрымала ў сярэднiм за 2 гады па 15 парасят на адну свiнаматку;

    Чарняўскага Сямёна Якаўлевiча - трактарыста Фашчаўскай МТС, выпрацаваўшага за змену на трактары ХТЗ больш за 360 га i зэканоміўшага пры гэтым 277,5 кг палiвa. Работа яго прынята з адзнакай “добра”.
    1941 год. З дадаткаў да дакладной запіскі:
    «...В районе Шклова, где мне пришлось быть долгое время, я наблюдал, как идет уборка урожая, которую организовали немцы... На работу должны были выходить по звонку все трудоспособные с 14-летнего возраста и старше. Работали по 11-12 часов.
    ...В большинстве случаев, когда приходит немецкая армия, до установления ею своего порядка, колхозники разбирают общее имущество. Делят лошадей - на 2-3 двора лошадь, также збрую и другой инвентарь, а также и хлеб, где он был...
    Население, особенно призывного возраста, пока все дома, но взяты немцами на учет. Кое-кто из них работает на восстановительных работах.
    Картофель, когда я уходил из Шклова, еще почти не убирали. Еще много и хлеба на полях. Уборка идет вяло. Норм выработки нет, колхозники работают, лишь бы провести день. Я говорил об этом с колхозниками д. Староселье Шкловского района. Они говорят, что пришло время «отдыха» и на работу, и на еду. Люди понимают теперь прекрасно, что трудятся не на себя, а на немцев».
    1944 год. За тры гады часовай акупацыі гітлераўцы нанеслі Шклову і раёну страты на мiльён рублёў. Былi спалены цi разбураны ўсе прамысловыя прадпрыемствы i aдміністратыўныя памяшканні, каля трох тысяч жылых дамоў, 4 сярэднiя, 10 сямiгадовых i 14 пачатковых школ. У калгасах знiшчана ўсе пагалоўе жьвёлы i коней.
    У першую чаргу бьлi адноўлены 205 калгасаў. Хлебаробы з дапамогай гараджан паспяхова ўбралi ўраджай i першыя ў вобласцi рапартавалi аб выканнані плана збожжанарыхтовак. Летам 1944 года бьлi адноўлены 3 машынна- трактарныя станцыі. Яны мелi 15 трактароў i 5 грузавых aўтамабіляў. Буйнейшую з ix - Шклоускую МТС - узначалiў былы партызан Фядот Мiхайлавiч Лукашэнка. Па выніках работы ў 1945 годзе калектыў яе заваяваў першае месца ў вобласцi.
    1947 год. Калгасы раёна.
    Aлександрыйскi сельсавет: “Запаветы Iльiча”, iмя Варашылава, iмя Калiнiна, iмя Луначарскага, iмя Молатава, “Колас”, “Новы быт”, “Новы шлях”, “Перамога”, “Серп i Молат”, “Чырвоны штурм”, “Энерriя”.
    Apдaцкi сельсавет: iмя Дзяржынскага, iмя Калiнiна, iмя Ленiна, iмя Свярдлова, iмя Сталiна, “Новы свет”, “Пяцiгодка ў чатыры гады”.
    Высоцкі сельсавет: iмя Будзённага, iмя Bapaшылaвa, iмя Дзяржынскага, iмя Ленiна, iмя Сталiна, “1 Мая”, “Працаўнiк”, “17 год Кастрычнiкa”, “Ульянка”, “Чырвоная змена”, “Чырвоная паляна”, “Чырвоны Кастрычнiк”.
    Вялiка-Лазiцкi селъсавет: ."Ленінскі шлях”, “Новае жьцце”, “Перамога”, Рассвет”, “Чырвоны Перакоп”.
    Гарадзецкі сельсавет: “Другая пяцігодка”, імя Фрунзе, “Іскра”, “Прамень камунізму”, “Ударнiк Беларусi», “Чырвоны ударнiк”.
    Гарадзiшчанскi сельсавет: “Барацьба за сацыялiзм”, iмя Будзеннага,”Новы шлях”, “Новыя Русакі”,”Пралетарый”, “Прамень”, ”Прамень кастрычніка”, “Шлях будаўніка”,”Чырвоная зорка”,”Чырвоны араты”.
    3арэчна-Шклоўскi сельсавет: “Другая пяцiгодка”, “Запаветы Ленiна”,iмя Maкciмa Горкага, “Прамень другой пяцiгодкi”, “Пражэктар”, “Пуцiлавец”, “VII з'езд Саветаў”.
    Заходскі сельсавет: «Бальшавік Дняпра”, iмя Молатава, “Перамога”,
    “ VII з'езд Саветау”, “Чырвоны Асавец” ”Чырвоны Кастрычнiк”.
    Каменна-Лаўскi сельсавет: iмя Кipaвa, iмя Куйбышава, “Перамога”, “Шлях камунiзму”, “Шлях Саветаў”, “Чырвоны Гарадок”.
    Княжыцкi сельсавет: “Звязда”, iмя Калiніна, iмя Сталiна, “Hовы шлях”. “Перамога”, «Чырвоны Гарадзец”.
    Мікіцініцкі сельсавет: імя Варашылава, імя Леніна, “Перамога”, “1Мая ”. “Рассвет”, “Чырвоная змена”, “Чырвоны шлях”.
    Нова-Брашчынскi сельсавет: «Барацьба”, iмя Калiнiна, iмя Шмiдта, iмя Чалюскiна, “ Новае жыцце”, “Перамога”. “1 Мая”, “Прамень Кастрычніка”, “Чырвоны араты”, “Чырвоны шлях”
    Нiчыпаравiцкi сельсавет: “20 год БССР”, iмя Будзённага. “Перамога”, “Ударнiк”,”Чырвонае Сормава”, “Чырвоная зорка”.
    Падгайцаўскi сельсавет: “Барацьба”, “Другая пяцiгодка”, iмя Варашылава, “Новы быт”, «Шлях сацыялiзму”.
    Рыжкавiцкi сельсавет: iмя Валадарскага, iмя Варашылава, iмя Kipaвa, iмя Ленiна, «Icкpa”, “Hовы Гарадок”, “Праўда”, “Чырвоная ніва”, “Уcxoд”, “Чырвоны Гарадок”, “Чырвоны партызан”, “Шлях сацыялiзму”.
    Славенскi сельсавет: iмя Kipaвa, “Iльiч”, iмя Дзяржьнскага, “Молат”, «Новае жьщцё”, “1 Мая”, “Працавiк”. “Ударнiк”.
    Слiжоўскi сельсавет: iмя Кipaвa. “Калгacнік Беларусi”, “Камiнтэрн”,”Kaмунар”, “Hовы шлях”, «1 Мая”. “Шлях Ленiна”. “Чырвоныя Слiжы”.

    Стара-Вадвянскi сельсавет: “Барацьба”, “Беларусь”, “Зара”, iмя Варашылава. iмя Сталiна, “Hовае жыццё”, “Перамога”, “15 год Кастрычнiка”, “Шлях пралетарыяту”, “Чырвоны сцяг”.
    Старасельскi сельсавет: “Бальшавiк”, “Барацьба”, “Зара”, iмя Варашылава, «Новае жыццё”, “Hовы лад”, “Hовы свет”, «Перамога”, “1 Мая”, “Прагрэс”, “Пралетарый”, “Paccвeт”, “Сацыялiзм”, “Ураджай”, “Уперад”, “Чырвоны Кастрычнiк”.
    Таўкачоўскi сельсавет: “Арлен”, iмя Варашылава, iмя Ленiна, “Кастрычнiк”, “Hoвы быт”, “Paссвет”, “Чырвоны змагар”, “Чырвоны партызан”.
    Уланаўскi сельсавет: “20 год БССР”, iмя Будзённага, iмя Варашылава, iмя Дзяржынскага, iмя Калiнiна, iмя Kpaciнa, iмя Сталiна, “Пэўны шлях”, “Чырвоны Кастрычнiк”.
    Чарнаруцкi сельсавет: “Вольная праца”, імя Войкава, імя Леніна, «Калектьrўная праца”, “Ленiнскi шлях”, “Hовы лад”, “Tpaктар”. “Чырвоная Горка”, “Чырвоная зорка”, “Чырвоная ніва”, “Чырвоны Кастрычнiк”, “Чырвоны рубеж”, “Чырвоны ўдарнiк”.
    Чарнянскi сельсавет: “Аб'яднаная праца”. «Другая пяцiгодка”, iмя Карла Маркса, iмя Молатава, “Новыя Аўчыненкi”, Opкa”, “Шлях пралетарыяту”. “Чырвоны Кастрычнік”, “Чырвоны сцяг”.
    Фашчаўскi сельсавет: “Першая пяцiгодка”, “ХVII партз'езд”. “Спартак”, “Шлях сацыялiзму”, «Чырвоны араты”.
    На 1 студзеня 1948 года быў дасягнуты даваенны ўзровень па колькасцi фермаў буйной рагатай жьвёлы, коней, авечак i птушкi, а таксама па aсвaeннi пасяўных плошчаў. Вялiкая ўвага ўдзялялася павышэнню матэрыяльнай зацiкаўленасцi калгасаў i калгacнікаў у росце сельскагаспадарчай выгвopчасцi. У 1953 годзе быў адноўлены прьнцып пагектарнага налiчэння дзяржпаставак сельскагаспадарчых прадуктаў, устаноулены цвёрдыя cтаўкі натураплаты за работу МТС. У канцы года дзяржава значна павысiла нарыхтоўчыя i закупачныя цэны на зерне, бульбу, гароднiну, iльновалакно i семя, прадукты жьвёлагадоўлi. У раёне стала шырэй укараняцца штомесячнае авансаванне калгаснікаў, якое садзейнiчала росту ix актыўнасцi i павышэнню прадукцыйнасцi працы.
    Асвоена пасяўных плошчаў у параўнанні з даваенным перыядам – 93%. У 1950 годзе калгаснікі атрымалі на адзін працадзень зерневых у сярэднім па ,680кr, бульбы 1,150 кг., план развіцця жывёлагадоўлі быў выкананы па буйной рагатай жывёле на 88 %, свіннях - 58,5 %, авечкам - 90,7 %, конях - 97,1 %. План здачы зерня па абавяковых дзяржпастаўках выкананы на 59 %, малака - на 82 %.
    Ураджайнасць (у цэнтнерах). Пшаніца азімая - 7,95, жыта азімае - 6,83, пшаніца яравая - 4,05, ячмень - 5,38, авёс - 3,97, гpэчка - 1,74, віка - 1,5, бабовыя - 1,2, ільносемя - 0,33, ільновалакно - 0,41, бульба - 32,9.
    Грамадская жывёлагадоўля: мелася (галоў): коней - 6894, буйной pагатай жывёлы - 10114, у тіым ліку кароў - 2812; свінней (уcяro) - 6022, свінаматак - 1847, авечак - 10611, птушкі - 48928.
    На 1.01.1952года. Калгасаў да аб'яднання – 205, пасля аб'яднання - 55. МТС - 4.
    У 1954 годзе калгасы раёна выканалi дзяржаўныя пастаўкi зерня на 104,3 %, бульбы - на 107,6, iльновалакна - на 131 i льносемя на 218 %. На уборцы ўраджаю працавалi 107 самаходных зернеўборачных камбайнаў. Механiзатары ўбралi больш за 31 тысяч га зернебабовых культур - 77,8 % уборачнаў плошчы.
    На Шклоўшчыне выраслi сапраўдныя майстры механiзаванай уборкi ўраджаю. Камбайнер Фашчаўскай МТС Дашкевiч, напрыклад, убраў за сезон 575 га зерневых пры плане 220 га. Больш чым па 500 га убралi камбайнеры Другакоў, Каралёў, Жыгуноў i iнш. Удзельнiк Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкі, iльноцерабiльшчык Фашчаўскай МТС Антон Суслаў за сезон вьщерабiў 162 га лёну, выканаўшы 3 гадавыя нормы.
    Далейшае развiццё ўcix галiн сельскагаспадарчай вытворчасцi ўмацоўвала эканомiку гacпaдapaк. Стварылiся магчымасцi для павышэння аплаты працы. У калгасе iмя Фрунзе, напрыклад, на кожны працадзень выдавалася па 2 кг зерня, столькi ж бульбы, грубых кармоў i па 5 рублёў грошай. За высокiя паказчыкi ў павелiчэннi вытворчасцi прадуктаў паляводства i жывёлагадоўлi калгасы iмя Фрунзе i “Праўда” бьлi ўдзельнiкaмi Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўкi.
    1955 год. Пасяўныя плошчы ў 1955 годзе ў параўнаннi з папярэднiм годам павялiчаны на 3600 га. Паступова расла i ўраджайнасць. У “Чырвоным Гарадку” Каменна-Лаўскага сельсавета на плошчы ў 100 га намалочана па 13 ц азiмага жыта, 3 гектара i па 13,5 ц ячменю. 3 пачатку вызвалення было завезена 690 коней, 1760 галоў буйной рагатай жьвёлы, 2210 - авечак i каля 4 тысяч птушак. На 1 студзеня 1948 годзе быў дасягнуты даваенны ўзровень па колькасцi фермаў буйной рагатай жывёлы, коней, авечак. Некалькi адставала свiнагадоўля. Шчьльнасць жывёлы на калгасных фермах была нiзкая.
    Вясной 1955 года. ЦК КПСС i Савет Mіністраў СССР звярнулiся да партыйных арганiзaцый i савецкiх органаў з заклiкам паслаць у вёску 30 тысяч вопытыx работнiкаў з мэтай умацавання адстаючых калгасаў кірyiючымi кaдpaмi. На заклiк адгукнулicя многiя камyнicты раёна. Загадчык аддзела сельскай гacnaдapкi райвыканкома Ф. А. Тарасаў узначалiў калгас “Перамога”, дырэктар Бярозаўскага дзiцячага дома І. П. Лакрысенка - калгас “Прамень камунiзму!” парэкамендацыi райкома пapтыі бьлi выбраны старшынямi калгасау кaмyнiсты Г. Д. Дарашкееу, А. І. Грыбанау, П. І. Сопелеу, Л. К. Забабонiн, Р. Ф. Мазетау, Г. І. Кандрацьеу i iнш. Яшчэ раней калгас “Бальшавiк” узначалiу супрацоунiк райупаўмiнзага А. К. Тамашэвiч.
    1956 год азнаменаваўся значным павышэннем матэрыяльнага i культурнага дабрабыту працоўных. Скарацiўся рабочы дзень у перадсвяточныя i перадвыхадныя днi, устаноўлены 6-гадзiнны рабочы дзень для падлеткаў. Павышаны размеры пенсiй па старасцi i iнвалiднасцi, адменена плата за навучанне ў сярэднiх i вышэйшых навучальных установах, павялiчылася працягласць водпускаў па цяжарнасцi i родах.
    1957 год. Працягвалася узбуйненне дробных калгасаў. У 1958 годзе ix стала у раёне 38. На базе МТС была створана рамонтна-тэхнiчная станцыя ў ходзе рэарганiзацыi МТС калгасам перададзена рознай сельскагаспадарчай тэхнiкi агульным балансавым коштам 12,9 мiльёна рублёу. Перайшлi ў калгасы 665 мехaнiзатараў, якiя раней працавалi ў МТС.
    Указам Прэзiдыума Вярхоунага Савета СССР за поспехi ў развiццi сельскай гаспадаркi i дасягненне высокіх паказчыкаў па вытворчасцi i нарыхоўцы мяса, малака, збожжа, бульбы, лёну i iншых прадуктаў сельскай гаспадаркi, за укараненне дасягненняў нaвyкi i перадавых метадаў у сельскагаспадарчую вытврчасць старшыня калгаса iмя Ленiна П. В. Грышанаў узнагароджаны ордэнам Ленiна. Ордэнам Працоунага Чыpвонага Сцяга ўзнагароджаны камбайнер А. С. Казлоўскi, брыгадзiр трактарнай брыгады В. П. Раманаў, старшыня калгаса iмя Фрунзе П. М. Сяркоў, cвінарка гэтай гacпaдapкі Н. М. Халянкова, старшыня калгаса iмя Карла Маркса
    М. П. Шчарбакоў, звеннявая калгаса “Барацьба” Г. П. Шчарбакова i iнш. Усяго ордэнамi i медалямi былi узнагароджаны 39 чалавек.
    1957 год .Удзельнікі ВДНГ:
    Калгас “Запаветы Левiнa”. Настрыжана воўны ў 1957 годзе на 100 га сельгасyгoддзяў па 16 кг., ад ста аўцаматак вырашчана па 95 ягнят. Рост валавога выхаду прадукцыi ў паpaўнaннi з двума папярэднiмi гaдaмi склаў: па мясу - 83,4 %, па малаку - 63,3, пшанiцы - 192 %. Удзельнiкамi выстаўкі зацверджаны М. З. Азараў - старшыня калгаса І. Ц. Шкуроў - брыгадзiр, П. А. Сотнiкaвa. І. Л. Хрытанькоў - члены брыгады. В. Ф. Рыбакова – аўчар.
    Калгас iмя Кapла Маркса. Надоена малака на карову па 2595 кг i на 100 га сельгасугоддзяў атрымалi 202,5 ц. Настрыжана воўны на 100 га сельгасугоддзяў па 40 кг, на адну авечку - 2,3 кг. Ад ста аудаматак атрымана па 96 ягнят, мяса на 100 га сельгасугоддзяў па 49,5 ц. Рост валавога даходу ад малака ў параўнaннi з папярэднiмi двума гaдaмi склаў 60 %. Удзельнiкaмi выстаўкі зацверджаны: М. П. Шчарбакоў - старшыия калгаса, К. А. Iвaнoвa, М. М. Мукамолава - даяркi,
    С. Я. Платонава - цялятнiца, В. А. Iвaнoў - аўчар.
    Кaлrас iмя Ленiна. Летась надоена малака на карову 2539 кг, на 100 га сельгасугоддзяў атрымана 202,5 ц, мяса - 36,9 ц. Рост валавога выхаду прадукцыi ў параунaннi з двума папярэднiмi гaдaмi склаў: па малаку - 192 %, мясу - 180, яйках 548,8 %. Удзельнiкамi выстаўкі зацверджаны: П. В. Грышанаў - старшыня калгаса, В.П. Грышанава, Г. Н. Hовікaвa, Г. М.Стаськова, В.А.Крупень - даяркi, А. А. Шарай, М. Я. Чарняўская - цялятнiцы, Ф. А. Грышанаў, С. I. Дзям'янаў - зaгадчык. фермы, А. I. Радкевiч - заатэхнiк.
    3 калгаса “Бальшавiк” удзельнiкамi выcтаўкі зацверджаны: Г. П. Корнева, Н. П. Мiльто - даяркi, А. А. Кармёнак - цялятнiца.
    3 калгаса “VII з'езд Саветаў”: П. В. Ракаў - 6рыгадзiр, С. М. Самуйлава - звеннявая, К. А. Суманькова - член звяна.
    Кaлrас “Праўда”. Настрыжана воўны на 100 га сельгасyгоддзяў па 20 кг, вырашчана па 90 ягнят на 100 аўцаматак i ярак. Павялiчаны валавы выхад прaдyкцыi ў параўнаннi з двума папярэднiмi гaдaмi ў наступных размерах: ячменю на 98, яек на 64,5 %. Знiжаны ca6eкошт прaдyкцыі: 6уль6ы на 23,5 %, гароднiны на 33,3, ялавiчыны на 41, птушынага мяса на 64,5 %. Удзельнiкамi выстаўкі зацверджаны: Т. Е. Cвicтyнoў - старшыня калгаса, С. Е. Паўловiч - ча6ан, М. Ф. Драздоў - 6ухгалтар.
    Права удзелу ў выстаўцы атрымаў Н. С. Галецкi - iльноцерабiлыпчык Шклоўскай МТС.
    1966 год. За поспехi ў aтрыманні высокіх ураджаяў iльну раён у 1966 годзе 6ыў удзельнiкам ВДНГ. Выканком прысудзiў раёну Дыплом 11 ступенi, калгасу iмя Фрунзе - Дыплом I ступенi, калгасу iмя Кipaвa - Дыплом 11 ступенi, калгасам: 50 год Кастрычнiка., iмя Ленiна i льнонасенстанцыi - дьпломы IIІ ступенi.
    Залаты медаль атрымаў старшыня калгаса iмя Фрунзе П. М. Сяркоў, сярэбраны - аrpаном гэтай жа гаспадаркi М. З. Гелахава i першы сакратар РК КПБ С. М. Дзiкун, 6ронзавы - намеснік начальнiка райупраўлення сельскай гаспадаркi Ф. С. Касцючэнка.

    1972 год. Група гаспадарак, бpыгaд, асобныя паляводы i жьвёлаводы раёна 6ылi ўдзельнiкамi ВДНГ СССР 1972 года. Яны адзначаны выстаўкомам. Дыпломамi I ступенi ўзнarароджаны калектьвы саўгаса “Гарадзiшча” i 6-й 6рыrады кaлгаса iмя Кipaвa; Дыпломам 11 ступенi - калектыў 1-й 6рыгады гэтarа ж калгаса. Сярод адзначаных Дьпломам гонару калектыў калгаса “Праўда” i старшьня гэтай жа гаспадаркi А. К. Тамашэвiч, залатым медалём - дырэктар саўгаса “Гарадзiшча” Т. I. Галiца i брыгадзiр калгаса iмя Кipaва У. П. Дзям'янаў.
    1966 год памятны тым, што на Шклоўшчыне з'явiлicя першыя Гepoi Сацыялiстычнай Працы. Гэтага высокага звання былi ўдастоены: cвінapкa калгаса iмя Фрунзе К. А. Патапава, старшыня гэтай жа гаспадаркi П. М. Сяркоў, камбайнер саўгаса “Гарадзiшча” А. С. Каралёў.
    У гэты час iльнозавод становiцца адным з буйнейшых аднатыпных прадпрыемстваў СССР. На iм упершыню была ўведзена паточная лiнiя па aтрыманнi валакна з саломкi па паскоранаму фiзiчна-хiмiчнаму спосабу.
    Восьмая пяцiгодка папоўнiла рады Герояў Сацыялicтычнай Працы. Iмi сталi cвiнapкa саўгаса “Гарадзец”, мацi-гераiня Н. М.Баранава, першы сакратар райкома партыі С. М. Дзiкун, звеннявая-льнаводка ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга калгаса iмя Кipaвa К. С. Макарава, старшыня гэтай жа гаспадаркi В. Г. Пархоменка.
    1970 год. Meнaвiтa самай высокай ураджайнасцi за пасляваенны час дасягнуў раён у 1970 годзе. Збожжавых у сярэднiм на кожным гектары было атрымана па 21,5 ц, бульбы – па 150 ц. Ураджайнасць збожжавых i бульбы за восьмую пяцiгoдку падвоілася.
    Паспяхова развiвaлася жывёлагадоўля. У тым жа гoдзе на 100 га сельгасугоддзяў атрымана 101,2 ц мяса - рост за пяцiгодку ў 2,7 раза, малака 382,1 ц - за 5 гадоў яго выгворчасць узрасла на 71,9 %. Значна былi перакрыты заданнi па продажу дзяржаве сельскагаспадарчай прадукцыi. План па продажу збожжа выкананы на 205 %, бульбы на 105, мяса - на 120 %. Добрую ацэнку атрымалi жьвёлаводы раёна за старанную працу. У 1970 годзе ім быў уручаны пераходны Чырвоны Сцяг ЦК КПБ i Савета Miнicтpaў БССР. А калектыву калгаса iмя Кipaвa па выніках восьмай пяцiгодкi уручаны ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга.
    Дзевятая пяцiгодка ўзяла эстафету ад восьмай у справе нарошчвання тэмпаў развiцця сельскай гаспадаркi. Яшчэ прыбаўлялiся ўраджаi на палях, не змяншалi вытворчасць малака i мяса жывёлаводы. Перадавыя з ix атрымлiвалi ўрадавыя ўзнагароды. А бульбаводу-механiзатару калгаса iмя Андрэева (цяпер АТ “Hівa”) М. В. Другакову было прысвоена званне Героя Сацыялiстычнай Працы. У канцы caкaвiкa 1981 года віншаваннi з нагоды прысваення звання Героя Сацыялiстычнай Працы прымала галоўны аграном калгаса iмя Кipaвa Н. І. Hiкaнaвa.

    1980-1985 г.г.. За час пяцiгодкi на развiццё сельскай гаспадаркi раёна нaкipaвaнa 46 мiльёнаў рублёў, што дазволiла павялiчьщь асноўныя выторчыя фонды на 33 %, энерганасычаныя мaгyтнacцi на 27 %, энергаўзброенасць працы ўзрасла ў 1,3 раза. Icтoтны ўклад у выкананне харчовай праграмы ўнеслi калектывы калгасаў iмя Кipaвa, iмя Фрунзе, “Чырвоны Кастрычнiк”, “Запаветы Ленiна”, якiя датэрмiнова выканалi пяцiгодку па продажу дзяржаве асноўных вiдay сельгаспрадyкцыi. У цэлым жа па раёну не ўдалося выйсцi на рубяжы харчовай праграмы па вытворчасцi i продажу асноўных вiдaў прадyкцыi. Было недапастаўлена дзяржаве 11 000 т мяса i 30 000 т малака, што стала вынiкaм недастатковай работы па павелiчэннi ураджайнасцi зернавых i кармавых культур. Калi ў калгасах iмя Кipaвa, iмя Фрунзе, саўгасе “Гарадзiшча” ста6iльна атрымлiвалi больш за 30 ц зерня з гектара, так у калгасах iмя Калiнiна, “Ударнiк”, “Перамога”, “50 год Кастрычнiка” ўpаджайнасць не дасягнула i 20 цэнтнераў. Галоўнымi прычынамi таму 6ылi нізкі узровень тэхналaгiчнай, выканаўчай дысцыплiны, арганiзацыі працы, слабая матэрыяльна-тэхнiчная база насенняводства.
    1993 год. У калгасах i саўгасах раёна атрымана 33,8 цэнтнера збожжавых i зернебабовых з гектаpa, бульбы накапана - па 144 цэнтнераў, караняплодаў –па 359 цэнтнеры. Не суцяшае вытворчасць асноўных відаў прадукцыі жывёлагадоўлi: атрымана толькi 7552 тон мяса (у жывой вазе), або 80 % да ўзроўню пaпярэдняга года. Валавы надой малака склаў 28 485 тон - 92 %. Сярэднi надой на карову склаў 2362 кг.

    1995 год. Вяскоўцы старалiся стабiлiзаваць вытворчасць. Калгасы i саўгасы атрымалi 22 878 млн рублёў прыбытку, што ў 4 разы больш пaпярэдняга года. Стратных гаспадарак няма.Нядрэнныя паказчыкi атрыманы па ураджайнасцi асноўных сельгаскультур. Гаспадаркi раёна сабралi на 25,5 ц збожжа. Найвышэйшая ўраджайнасць яго атрымана ў калгасах iмя Kipaвa, “Чырвоны Кастрычнік”, АТ “Hівa”, саўгасе “Юбiлейны”. Дзяржзаказ па продажу збожжа гacпaдapкі выканалi на 138 %. Поспехаў дасягнулi i льнаводы. Сярэднi збор iльновалакна склаў 7,7 цэнтнераў з гектара. Асаблiва добры лён урадзiў у калгасах “50 год Кастрычнiка”, iмя Фрунзе, “Дняпроўскi”, iмя Кipaвa i саўгасе “Рабочы”. Дзяржзаказ па валакну раён выканаў на 156 %.
    Бульбы накапана па 148 цэнтнераў з гектара. Сапраўднымi майстрамi па вырошчваннi .другога хлеба. сталi бульбаводы калгаса “Зaпаветы Ленiна”. Яны накапалi па 250 цэнтнераў клубняў з гектара.
    У 1995 годзе ўзрасла колькасць буйной рагатай жьвёлы на 360 галоў, свiней - на
    1055 галоў (9,6 %). Аб'ём рэалiзацыi жьвёлы павялiчыўся ў 11 гаспадарках. Найбольшага росту прывагі дасягнулi калгасы “Шлях да камунiзму”, “Дняпроўскi” i саўгас ”Рабочы”. Знiзiлi прьвагi жьвёлы ў калгасах “Бальшавiк”, iмя Калiнiна, саўгасе “Гарадзiшча” i iнш.
    У цэлым сярэднясутачныя пpывari на вырошчваннi i адкорме маладняку склалi 400 г, або знiзiлiся на 11 г, а свiней павялiчылiся на 16 г. Павелiчэнне прывагi буйной рагатай жьвёлы забяспечылi калгасы iмя Свярдлова, “Зaпаветы Ленiна”, саўгас “Гарадзец”. Павялiчылi валавы надой малака ў калгасах “Шлях да камунiзму”, “Зара”, “Дняпроўскі”.; знiзiлi - калгасы “Перамога”, iмя Калiнiна.
    Галоўным вынікам работы галiны раслiнаводства з'яўляецца тое, што у 1996 годзе атрымана ўраджайнасць зерневых 31,8, або плюс 6,3 ц з гектара да 1995 года, прыбаўка валавога збору зерня саставіла 15,6 тысяч тон. Гэта другі паказчык у вобласцi сярод раёнаў.
    Некалькi лепш калгасы i саўгасы спрацавалi па вытворчасцi бульбы. Атрымана сярэдняя ўраджайнасць 154, або плюс 6 цэнтнераў з гектара да 1995 года, а па валавой вытворчасцi прырост склаў 15 %. Традыцыйна атрымлiваюць нядрэнныя ўраджаi калгасы “Чырвоны Кастрычнiк”, iмя Кipaвa, iмя Фрунзе, “Запаветы Ленiна”. Пры ўcix неадназначных aднociнax да лёну ў раёне ўдалося захаваць пасяўныя плошчы на ўзроунi папярэднiх гадоў, а вытворчасць валакна павялiчьщь на 10 %, атрьмаць ураджайнасць 9 цэнтнераў з гектара, што дазволiла выканаць дзяржзаказ па льновалакну на 163 %, забяспечыць работу льнозавода на год у дзве змены.

    Прадметам паўсядзённай yвaгi ў сельскай гаспадарцы была i застаецца жывёлагадоўля, ўдзельная вага яе прадукцыi ў валавым аб'ёме састаўляе 49,2 %. Асноўным вiдaм прадукцыi, якi вызначае ўзровень вядзення гэтай галiны, з'яўляецца малако, але тут было дапушчана знiжэнне надояў супраць1995 года.

    1997 год. Сельскагаспaдaрчая вытврчасць. Аб' ём валавой пpaдyкцыi склаў 48,6 млрд. рублёў, як i ў 1996 годзе. Дзяржзаказ па продажу збожжа раён выканаў на 106 %. Панесены страты на бульбяных палетках. У 1997 годзе намецiлася ўстойлiвая тэндэнцыя павелiчэння пагалоўя жывёлы i яе пpадукцыйнасцi. Дзяржзаказ па продажу малака выкананы на 113 %.
    У цяперашні час аграпрамысловы комплекс раёна па аб’ему вытворчасці – адна з важнейшых галін народнай гаспадаркі. Асноўнымі напрамкамі сельска-гаспадарчай дзейнасці з’яўляюцца:     - малочна-мясная жывёлагадоўля;
    - вырошчванне і рэалізацыя зернавых, бульбы, ільну.
    Сельскагаспадарчыя ўгоддзі складаюць 74 164 га, з якіх 56698 га – пасяўныя плошчы.
    Асноўнымі вытворцамі сельскагаспадарчай прадукцыі застаюцца крупнатаварныя селькагаспадарчы прадпрыемствы, у карыстанні якіх знаходзіцца каля 95 % працэнтаў усіх селькагаспадарчых угоддзяў раёна.
    У раёне 6 адкрытых і 7 закрытых сельскагаспадарчых акцыянерных грамадсваў, 1 сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў, 1 эксперыментальная база. Акрамя гэтага, створаны 49 фермерскіх гаспадарак, за якімі замацавана 6357 га зямлі.
    За 2005 год ва ўсіх катэгорыях гаспадарак выраблена 46,6 тыс.тон малака, або 111,9 % да ўзроўню 2004 года, выгадавана 5,2 тыс.тон мяса буйнарагатай жывёлы (108 %), мяса свіней – 1,9 тыс.тон (128,9 %). У галіне раслінаводства сабрана 86 тыс.тон зерня, 94,5 тыс.тон бульбы, 39,3 тыс.тон агароднены, 1,5 тыс.тон рапса, 1 тыс.тон ільновалакна.
    2005 год увайшоў у гісторыю як пачатак выканання Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця вёскі. Яна прадуглежвае якастна новы этап пабудовы высокаэфектыўнага аграпрамысловага комплексу.
    У 2005 годзе ў рамках дадзенай праграме ў раёне ўведзены першыя 2 аграгарадкі: у в.Гавяды і в.Вялікія Славені.
    У 2006 годзе плануецца увесці яшчэ 5 аграгарадкоў: у в.Александрыя, в.Гарадзец, в.Гарадзішча, в.Фашчаўка, в.Ордаць.
    У адпаведнасці з Дзяржаўнай праграмай адраджэння і развіцця сяла на 2005-2010 гг.значна выраслі аб’ёмы вытворчасці жывелагадоўчай і раслінаводчай прадукцыі, праведзена тэхнічнае абсталяванне і мадэрнізацыя вытворчай сферы сяла. У галіне жывёлагадоўлі распрацавана праграма і комплекс мер па нарошчванніаб’ёмаў вытворчасці, павелічэнні прадуктыўнасці жывелы і яго колькасці. Працягваеццапраца па пераходзе на самаакупнасць і самафінансаваннесельскагаспадарчайгаліны.
    Уведзена ў эксплуатацыю 13 аграгарадкоў (Гавяды, Славені, Александрыя, Гарадзішча, Гарадзец, Ордаць, Фашчаўка, Заброддзе-Любінічы, Заходы-Еўдакімавічы, Дабрэйка, Акунёўка, Чарнаручча, Стараселле). У склад аграпрамысловага комплексу раёна ўваходзяць 5 закрытых і 6 адкрытых акцыянерных таварыстваў, філіял Шклоўскага раёна газазабеспячэння СП «Газавік-Сіпакова», 39 фермерскіх гаспадарак. Сельскагаспадарчыя землі займаюць 81023 га, у тым ліку ралля – 63096 га. Асноўным напрамкам сельскагаспадарчай дзейнасці з’яўляецца вытворчасць малака, мяса, збожжа. Найбольшая ўдзельная вага ў агульным кошце валавой прадукцыі займае прадукцыя ААТ «Александрыйскае» - 43,4 %, затым ЗАТ «Ніва»- 6,5 % і ААТ «Эксперыментальная база «Спартак» - 6,4 %.
    За 2014 г. у галіне жывёлагадоўлі валавая вытворчасць малака склала 88,2 тыс. тон. Рэалізацыя малака ў цэлым па раёне склала 79,2 тыс. тон. Рэалізавана малака на перапрацоўчыя заводы гатункам «экстра» і вышэйшым гатункам 97,7 % ад агульнага аб’ёму.
    Па выніках работы за 2014 г. вытворчасць прадукцыі вырошчвання буйной рагатай жывелы склала 7,2 тыс. тон.(100,7 %), свіней – 6,0 тыс. тон (86,4 %), птушкі – 11,0 тыс. тон (128,2 %).Рэалізацыя жывелы на забой склала 24,7 тыс. тон, ці 106,3 % да ўзроўню мінулага года.
    Колькасць пагалоўя буйной рагатай жывелы на 01.01.2015 г. склала 58 190 галоў, у тым ліку колькасць кароў павялічылася на 1444 – 20572 галавы (107,5 % да ўзроўню мінулага года), птушкі – на 205,9 тыс. галоў і склала 833,9 тыс. галоў (139,3 %);колькасць свіней скарацілася на 5574 галавы – 25316 галоў (82,0 %). Атрыманы валавы збор збожжавых і зернебабовых у сельскагаспадарчых арганізацыях, уключаючы сялянскія (фермерскія)гаспадаркі 153,6 тыс. тон, рапсу – 11,6 тыс. тон, бульбы – 38,3 тыс. тон.
    У 2014 г. на зімовы стойловы перыяд нарыхтавана ўсіх відаў кармоў у пераліку на кармавыя адзінкі 177,9 тыс. тон, у тым ліку з траў – 99,7 тыс. тон.
    За 2014 г. сельгасарганізацыямі раёна з асноўных даведзеных паказчыкаў прагнозу на год выкананы наступныя: - тэмп росту валавой прадукцыі ва ўсіх катэгорыях гаспадарак – 108,3 % пры заданні 103,3 %; - вытворчасць бульбы – 38,3 тыс. тон пры заданні 38,0 тыс. тон; - вытворчасць збожжа – 153,6 тыс. тон пры заданні 134,0 тыс. тон; - вытворчасць ільнотрасты – 6,6 тыс. тон (100 % да задання); - вытворчасць жывёлы і птушкі – 24,2 тыс. тон (103,8 % да задання); - вытворчасць яек – 31,0 млн. штук (168,5 % да задання).

* Ільюшэнка М. Узбуйненне калгасаў // Ударны фронт. — 1977. — 15 лiстаnада.
* Ільюшэнка, М. Пасланец першай сельскагаспадарчай выстаўкі // Ударны фронт. — 1983. — С.2.
* Ільюшэнка М. Хлебаробы Шклоўшчыны на вялікіх форумах // Ударны фронт . – 14988 .- 29 сакавіка.
* З даклада У СНК БССР старшыні камісіі па эканамічным абследаванні Шклоўскага раёна // Памяць: гіст.дакум. хроніка Шклоўс. р-на. — Мн., 1998. — С. 114—117.
* З актаў абследавання арцеляў // Памяць: гіст.дакум. хроніка Шклоўс. р-на. — Мн., 1998. — С.118—119.
* Камбеды на Шклоўшчыне // Памяць: Гіст.дакум. хроніка Шклоўс. р-на.- Мн., 1998 .- С.86-87.
* Сельская гаспадарка// Шклоўскі раён ў лічбах: Статыстычны зборнік. – Шклоў, 2005. – С. 18-28
* Сельскохозяйственная отрасель// Шклов и Шкловский район. – Могилев, 2006. – С.15-17