Раёны:
    <Асіповіцкі
    <Бабруйскі
    <г. Бабруйск
    <Быхаўскі
    <Бялыніцкi
    <Глускі
    <Горацкі
    <Дрыбінскі
    <Касцюковіцкі
    <Кіраўскi
    <Клімавіцкi
    <Клічаўскi
    <Краснапольскi
    <Круглянскi
    <Крычаўскi
    <Г. Магілёў
    <Магілёўскi
    <Мсціслаўскі
    <Слаўгарадскi
    <Хоцімскi
    <Чавускi
    <Чэрыкаўскi
    <Шклоўскі

Пісьменнікі, творчы лёс якіх звязан з Бабруйскам.

Вітка Васіль (Крысько Цімох Васільевіч).

(1911-1996 гг.)

Беларускі паэт, заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1970 г.). Нарадзіўся ў в. Еўлічы Слуцкага раёна Мінскай вобл. Скончыў Слуцкую профтэхшколу (1928 г.). Працаваў слесарам на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце, у завадской шматтыражцы (1920-1930 гг.). У рэдакцыі газеты "Камуніст" (1930-1933 гг.). "Працу ў газеце" Камуніст "Я лічу сваёй літаратурнай вясной", - казаў Вітка.

Творчы радавод многіх беларускіх пісьменнікаў вядзе свой пачатак з газеты "Камуніст". Гэтая бабруйская газета была адным з самых клапатлівых і чуткіх арганізатараў маладых творчых сілаў у рэспубліцы. Літаратурным дадаткам, які выходзіць кожны месяц "Вясна" і "Уздым" газета залучаюць да літаратуры ўсё новыя імёны людзей, якія ўпэўнена выходзілі на шырокі творчы шлях. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны - у рэдакцыі газеты "Савецкая Беларусь". З дня ўтварэння часопіса "Беларусь" (студзень 1944 г.) Працаваў яго адказным сакратаром. З 1951 года В. Вітка - галоўны рэдактар газеты "Літаратура і мастацтва", а з 1957 - галоўны рэдактар часопіса "Вясёлка". Першы зборнік вершаў "Гартаванне" (1944 г.).

Для дзяцей выдаў кніжкі паэзіі і вершаваных казак "Ваверчына гара" (1948 г.), "Азбука Васі Вяселкіна" (1965 г.) і інш. Напісаў шмат літаратурна-крытычных і публіцыстычных артыкулаў на маральна-этычныя і выхаваўчыя тэмы. У 1978 г. узнагароджаны міжнародным ганаровым дыпломам ім. Г.-Х. Андэрсэна з занясеннем імя паэта ў ганаровы спіс дацкага пісьменніка. У заключэнне хочацца прывесці праніклівыя радкі з яго верша, прысвечанага Аляксею Зарэцкаму:

Калі пачыналі з табой мы ў Бабруйску,
Сабе не давалі патачкі і спуску,
Аддана шчыруючы на камбінаце,
Абодва і ў вершах былі на падхваце.
Хоць часу мінулася, браце, ўжо шмат,
А ён не стамляецца наш комбінат,
Бесперапынна гоніць фанеру,
А мы з табой гонім-гонім паперу.


Вырабы нашы за дной сыравіны,
Той самай, з якой пачыналі ў Бабруйску.
Ах, вершыкі, вершы, ах, успаміны
Колькі пайшло вас на ўсушку і ўтруску,
На ўцянку, бо “гэта ж па-беларуску”.
Колькі па часе забылася, страчана,
Колькі, хто ведае, будзе забыта.
Адзіная ўцеха, - вялікая спадчына,
Тая, што разам з народам забытая”.


Вітка Васіль // Беларускія пісьменнікі (1917-1990): даведнік.- Мінск, 1994. - С. 103.

Вітка Васіль // Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік. Т.2.- Мінск, 1992. - С. 15-27.

Вітка Васіль // Беларускія пісьменнікі - лаўрэаты: рэк. бібліягр. паказальнік. - 2-е выд., перараб. і дапр. - Мінск, 1987.- С. 204-205.

Гарэлік, А. Да 85-годдзя Васіля Віткі / Аляксей Гарэлік // Бабруйскае жыццё. - 1996. - 16 мая.

Грахоўскі Сяргей.

(25.09.1913 г.).

Усё праходзіць, быццам дождж няроўны, -
І боль, і злосць, і дробная брыда,
А застаецца самы важны і галоўны.
І самы светлы талент – дабрата.
(З верша “Дабрата”)

З дзяцінства я захварэў невылечнаю любоўю да паэзіі, да літаратуры. Напачатку зацягнулася маё вучнёўства, хоць творца ўсё жыццё – вучань, пакутнік у пошуках слова, праўдзівага і важкага, сагрэтага жарам душы”, - напісаў Сяргей Грахоўскі ў 1994г. І сапраўды, гэтая шчырая і шчодрая любоў была ім на працягу ўсяго нялёгкага шляху, якім крочыў творца, была яго падтрымкай і выратаваннем…

Сяргей Іванавіч Грахоўскі нарадзіўся 25 верасня 1913 года ў сяле Нобель Пінскага павета Мінскай губерніі (сёння гэта Зарэчненскі раён Ровенскай вобласті Украіны) у сялянскай сям’і. Паздней пісьменнік сведчыў, што тых мясцін зусім не памятае:

“Імперыялістычная вайна забрала бацьку ў салдаты, а мяне з маці пагнала ў бежанцы. Было амаль усё так, як напісана ў маёй “Паэме дарог”.

Гады маленства прайшлі на радзіме маці, у мястэчку Глуск Магілёўскай вобласці. Тут скончыў сямігодку, менавіта тут у гады вучобы захапіўся літаратурай, патрапіў у палон магутнага паэтычнага слова. Праз дзесяткі год у сваіх успамінах Сяргей Грахоўскі неаднаразова згадваў пра тую, ні з чым непараўнальную асалоду, якую атрымліваў ад вершаў Янкі Купалы, Якуба Коласа і іншых майстроў беларускага слова. Кнігі класікаў беларускай літаратуры былі і першымі ўрокамі творчасці для Сяргея Грахоўскага, і крыніцай паэтычнага натхнення, і ўзорамі майстэрства. Пад іх ўплывам трынаццацігадовы падлетак напісаў сой першы верш. Ужо ў гады сталасці з непрыхаванай іроніяй паэт згадваў тыя нясмелыя і няўпэўненыя творчыя крокі:

“Тады я ўпершыню адчуў хмельную асалоду бачыць сваё імя на газетнай і часопіснай паласе. Ад майго тэксту без змен асталося толькі прозвішча. У душы было крыўдна і сорамна, што нехта ўсё перапісаў за мяне, а прызнацца ў гэтым я не адважыўся – на людзях ганарыўся і наіўна верыў, што не толькі дома, а недзе далёка ведаюць маё нягучнае імя”.

За сваё жыццё Сяргею Грахоўскаму давялося паспрабаваць сябе ў самых розных прафесіях, але поруч заўсёды была літаратурная творчасць, назаўжды зрабіўшыся натуральнай і неад’емнай часткай яго існавання. У семнаццаць год юнак уладкаваўся рабочым на Бабруйскі дрэваапрацоўчы камбінат.

Пра той адрэзак часу ў жыцці Сяргея Грахоўскага выдатна піша адзін са старэйшых беларускіх пісьменнікаў Васіль Вітка ў прадмове да двухтомніка паэта, што пабачыў свет у 1983 годзе.

“Я сустрэў Грахоўскага ў Бабруйску на дрэваапрацоўчым камбінаце, дзе мы працавалі з ім ў адным цэху, дзе нашы станкі стаялі побач. Наша сяброўства пачалося з нашага юнацтва, з маладосці ўсёй краіны, з духоўнага ўздыму роднай рэспублікі. Нездарма першыя выданні, у якіх мы друкавалі свае вершы, называліся “Вясна” і “Уздым”.

Гэта час быў нялёгкі, але цікавы. Холадна і голадна было маладым рабочым, пачынаючым пісьменнікам, але ўсе тыя, хто пачалі складаць радкі, уносячы сваю долю ў справу пераўтварэння жыцця народа і яго духоўнага адраджэння, цягнуліся адзін да аднаго. Яны імкнуліся аб’яднацца ў адзінае літаратурнае брацтва. І хутка тут, у Бабруйску, іх сабраўся па сведчанню Віткі “аж цэлы гурт”.

Не дзіва, што напрыканцы ўскраіннай вуліцы – Мінскай, якая вяла на дрэваапрацоўчы камбінат, у доме Барыса Мікуліча і яго сясцёр знайшлі гасцінны прытулак Яўхім Кохан, Сяргей Грахоўскі і Святлана Басуматрава, Аляксей Зарыцкі. Пазней на камбінат, у прыйшлі Пімен Панчанка, Янка Казека. Усіх маладых аўтараў яднала вясна жыцця і “Вясна”, як літаратурны асяродак, што выходзіў пры мясцовай бабруйскай газеце, душой якога быў Міхась Лынькоў. У гэтую сябрыну далучаюцца Хвядос Шынклер, Мікола Лобан, Алесь Жаўрук, Рыгор Суніца, Мікола Аўрамчык.

Нам, сённяшнім бабруйчанам, неяк дзіўнавата чытаць зараз пра вуліцу Мінскую, як пра “ускраінную”. Але трэба ўлічваць, што тады не было на ёй ні сучасных вялікіх магазінаў, ні шматпавярховых жылых дамоў, ні будынкаў салідных прамысловых прадпрыемстваў, у тым ліку славутага гіганта па вытворчасці шын.
У сваім лісце да Святланы Басуматравай, датаваным вераснем 1988 года, Сяргей Іванавіч, павіншаваўшы паэтэсу з выхадам кнігі “Званы чалавечнасці”, пісаў:

“Шкада, што даўно не быў у Бабруйску. Я вельмі люблю гэты горад майго юнацтва, хоць і змяніўся ён да непазнавальнасці, як і я”.

Жыццёвая дарога, якая пачалася з Бабруйска, павяла Грахоўскага, робячы неспадзяваныя крутыя павароты. Скончаўшы літфак Мінскага педагагічнага інстытута, малады паэт працаваў рэдактарам на Беларускім радыё. Але не па сваёй волі прыйшлося яму цэлае дзесяцігоддзе, адарваўшыся ад родных мясцін, мовы, блізкіх і сяброў, працаваць на суровых лесараспрацоўках. Гэта вымушаная “камандзіроўка” закончылася толькі пасля вайны. Паэт піша пра той перыя жыцця ў вершы “Арэлі памяці”:

Я захлынаўся прагнымі глыткамі
І за сасной усцяж валіў сасну,
Глядзелі пні дакорліва віткамі
Сваіх гадоў, а я чакаў вясну.
А да вясны яшчэ было далёка,
І завіруха дзень і ноч мяла,
Ды я не гнуўся, кажучы няўрокам,
Хоць гнула ў тры пагібелі піла.

Відаць, менавіта тое, што паэт і чалавек Грахоўскі “не гнуўся”, а заставаўся верным ідэалам юнацтва, і гэта паслужыла прычынай новай “камандзіроўкі” на шэсць гадоў у Навасібірскую вобласць. З 1956 года Сяргей Грахоўскі зноў на Беларусі. Працуе на Беларускім радыё, у часопісах “Вясёлка” і “Бярозка”, у Саюзе пісьменнікаў.

Жыццёвы і творчы лёс Сяргея Грахоўскага склаўся так, што адлегласць паміж першым надрукаваным вершам і першай выдадзенай кніжкай вымяраецца не гадамі, а дзесяцігоддзямі. Першы верш быў надрукаваны ў газеце “Піянер Беларусі”, а першая кніга “Дзень нараджэння”, якая адкрыла лік усім наступным шматлікім кніжкам пісьменніка, пабачыла свет толькі ў 1958 годзе, калі паэту было 45 гадоў. З таго часу пісьменнік плённа працуе ў розных жанрах мастацкай літаратуры. Ён выступае ў паэзіі, прозе, публіцыстыцы, мастацкім перакладзе. Творы пісьменніка вядомыя не толькі даросламу, але і юнаму чытачу. Па яго повесці “Рудабельская рэспубліка” пастаўлены спектакль і зняты кінафільм.

Паэзія Сяргея Грахоўскага вызначаецца глыбінёй думкі, стрыманай шчырасцю пачуцця, высакароднай вобразнасцю мовы. Майстэрства набываецца з цягам часу ўпартай працай. Але галоўнай умовай майстра з’яўляецца талент, як кажуць, божы дар. І гэтым дарам шчодра надзелены Сяргей Грахоўскі, які слушна піша ў сваім вершы “Трапяткі радок”:

На самай дробнай і адказнай працы
Пакінуць можна незабыўны след.
А вось паэтам нельга ўладкавацца –
Паэтам нараджаецца паэт.

***
За Глускам, у глухіх барах,
Яшчэ маё блукае рэха,
І дзень суніцамі прапах,
І зоры плаваюць у рэках,

І золкі золак на Пцічы
Мяне туды заўсёды кліча,
Дзе расцвітаюць касачы,
Дзе мне гады зязюля лічыць,

Дзе каля цёмнае вады,
На вузенькім пясчаным мысе,
Здаецца, і мае сляды
Яшчэ дагэтуль засталіся.

Хоць я ніколі не знайду
Сваіх слядоў і хісткай кладкі,
А ўсё ж лячу к свайму гнязду,
К свайму адзінаму пачатку.
(1964 г.)

***
У зорным небе – Млечны шлях.
Пад ім ляцяць у вырай гусі,
І мне здаецца, кожны птах
Крычыць: “Вясной дамоў вярнуся!”

Ляцяць у вырай жураўлі,
Ляцяць буслы ў зорным небе,
А вось да роднае зямлі
І Млечны Шлях ім не патрэбен.

***
Чалавеку патрэбна не слава,
А людская ўвага і ласка,
І сардэчнае шчырае слова,
І вясёлая добрая казка.

Чалавеку патрэбна ўсмешка
Незнаёмых вачэй і знаёмых,
Каб дажджамі размытая сцежка
Стала лёгкай на кручах і стромах.

Чалавеку не толькі спагада, -
Дабрата чалавеку патрэбна,
Каб, мінаючы прорвы і спады,
Узбірацца на стромкія грэбні,

Каб сяброў сустракаў клапатлівых
На дарогах далёка ад дому
І каб сам быў заўсёды шчаслівы,
Калі шчасце прыносіш другому.

Грахоўскі Сяргей // Беларускія пісьменнікі (1917-1990): даведнік.- Мінск, 1994. - С. 150-151.

Грахоўскі Сяргей // Беларускія пісьменнікі - лаўрэаты: рэк. бібліягр. паказальнік. - 2-е выд., перараб. і дапр. - Мінск, 1987.- С. 249-251.

Грахоўскі Сяргей // Пісьменнікі Савецкай Беларусі: кароткі бібліягр. даведнік. - Мінск, 1970. - С. 105.

Басуматрава, С. Паэтам нараджаецца паэт / Святлана Басуматрава // Бабруйскае жыццё. - 1993. - 25 вер.

Гарэлік, А. І радасць, і боль / А.Гарэлік // Бабруйскае жыццё. - 1993. - 2 сак.

Грахоўскі, С. Старонкі біяграфіі / Сяргей Грахоўскі // Полымя. - 2005. - № 12. - С. 164-179.

Янка Купала.

Аб чатырохкратным знаходжанні Янкі Купалы ў Бабруйску ўжо пісалася ў нашым друку, у тым ліку і на старонках пасляваеннага «Камунiста». На жаль, гэтыя матэрыялы, раскіданыя ў розных крыніцах, з'яўляюцца зараз бібліяграфічнай рэдкасцю і амаль Падзякі чытачу. Аднак вельмі важна тое, што сістэматызацыя нават вядомых звестак не толькі дае найбольш поўны малюнак факта або з'явы, але і выяўляе «белыя плямы» ў іх, робіць відавочнымі недакладнасці і памылкі, якія часта здараюцца падчас пошукаў. Акрамя таго, такія публікацыі маюць значэнне для чытачоў у плане прапаганды і ўвекавечання памяці, звычайнай рэкламы літаратурных месцаў, звязаных з лёсам народнага паэта.

Кантакты, а потым і дружба з бабруйчуком пачаліся ў паэта яшчэ ў пачатку 20-х гадоў ХХ стагоддзя і на працягу доўгага часу выяўляліся ў форме завочных узаемаадносін; ініцыятарамі сувязяў з паэтам былі мясцовыя настаўнікі, гарачыя даследчыкі і прапагандысты яго творчасці. Слухачы бабруйскіх педагагічных курсаў, члены самадзейнага драматычнага гуртка «Крынiца» у ліку першых сваіх пастановак падрыхтавалі і спектакль паводле п'есы «Паўлінка», які быў станоўча ацэнены нават у рэспубліканскім друку. Самадзейныя артысты пасля адной з чарговых пастановак сфатаграфаваліся і паслалі здымак сваёй трупы ў падарунак паэту.

У красавіку 1921 года ў Мінск адправілася дэлегацыя бабруйскіх школьнікаў з мэтай папрасіць згоды паэта, каб першая бабруйская савецкая школа другой ступені насіла яго імя. Паэт гасцінна прыняў пасланцоў і задаволіў іх жаданне. Аб лёсах людзей, якія прыязджалі да Янкі Купалы ў Мінск з такім ганаровым даручэннем - Стэфаніі Шчыгельскай, Міхаіла Астроўскага і Мікалая Карповіча - у свой час падрабязна распавядалася ў артыкуле Т. Ліакумовіча «Здымак нагадаў», размешчанай у газеце «Літаратура і мастацтва».

Асабіста Янка Купала ўпершыню наведаў Бабруйск у сувязі з трохмесячнікам беларускай культуры, які праводзіўся па ініцыятыве ЦК ЛКСМБ ў лютым 1930 году, калі ён у складзе розных брыгад беларускіх пісьменнікаў выязджаў у Віцебск, Гомель, Хойнікі, Мазыр і іншыя гарады Беларусі для сустрэчы з працаўнікамі і ўдзелу ў літаратурных вечарах. У 1936 годзе Янка Купала пабываў у Бабруйску тры разы.

У канцы студзеня разам з групай пісьменнікаў ён прыехаў сюды па запрашэнні літаратурнай грамадскасці прыняць удзел у вечары, прысвечаным маючага адбыцца пленуме праўлення Саюза пісьменнікаў СССР, які созываўся па ініцыятыве Максіма Горкага ў Мінску.

Бабруйская газета «камунiсты» шырока асвятляла прыезд Янкі Купалы ў горад у артыкуле «Агульнагарадскі літаратурны вечар (Выступленне народнага паэта Беларусі Янкі Купалы)»: «8 гадзін вечара. Месцы ў тэатры перапоўнены. Загадчык культпропа райкома КП(б)Б т. Паяркоў адчыняе агульнагарадскі сход, прысвечаны склікаемаму ў Мінску 10 лютага III пленуму Саюза савецкіх пісьменнікаў СССР.

Зала стоячы вітае з’яўленне ў прэзідыуме схода народнага паэта рэспублікі Янкі Купалы, сакратара РК КП(б)Б т. Чарнышова, старшыні ССП Беларусі т. Клімковіча, аднаго з буйнейшых пралетарскіх паэтаў Савецкай Арменіі ардэнаносца т. Наіры Зар’яна, беларускага паэта Пятра Глебкі, яўрэйскага паэта Аксельрода і маладой паэтэсы Э. Агняцвет». Даклад зрабіў Міхась Клімковіч. Акрамя згаданых вышэй пісьменнікаў выступіла на вечары габрэйская паэтка Сара Каган.

Як адзначала газета, самае вялікае ўражанне на прысутных зрабіла выступленне Янкі Купалы. Сведка так перадае атмасферу, якая пераважала сярод публікі: «Зала стамілася і бурнай авацыяй доўга не даваў гаварыць паэту.

- Я не прамоўца, гаварыць многа не магу. Я лепш прачытаю вам свае вершы.

І пасля гэтых скупых, сціплых слоў паліліся Лірычныя задушэўныя словы верша "Алеся"». Пісала аб сустрэчы паэта з бабруйчукамі і газета "Звязда" за 1 лютага 1936 г. Аб ёй гаворыцца і ў «Летапісу жыцця і творчасці» Янкі Купалы, дзе ў лаканічнай форме зафіксавана: "1936, студзень, 30. Выступіў разам з П. Глебка, З. Аксельродам, Н. Зар'янам у Бабруйску на вечары, прысвечаным III пленуму праўлення ссп СССР». Гэтымі звесткамі абмяжоўваецца і Янка Шарахоўскі ў нарысе жыцця і творчасці Купалы савецкага часу:

«30 студзеня разам з паэтамі П. Глебка, З. Аксельродам, Н. Зар'янам выступаў з чытаннем вершаў у Бабруйску на вечары, прысвечаным надыходзячаму пленуму ссп СССР».

Мабыць, гісторыю паездкі Янкі Купалы можна і трэба даследаваць шырэй, расказаць аб ёй не так лаканічна, у тэлеграфным стылі, а больш жыва і падрабязна. Гэта можна зрабіць словамі удзельнікаў сустрэчы.

13 траўня 1936 г. паэт зноў прыехаў у Бабруйск па запрашэнні артыстаў Беларускага драматычнага тэатра (БДТ-II), які вясной і летам гэтага года знаходзіўся на гастролях у горадзе. Сваімі саветамі Янка Купала дапамагаў артыстам у падрыхтоўцы прэм'еры спектакляў па яго п'есе «Паўлінка» і «Прымакі», якія займалі найбольш бачнае месца ў рэпертуары. Артысты пад кіраўніцтвам П. Малчанава старанна працавалі над стварэннем вечара беларускіх вадэвіль. Набліжаўся час выступлення, а рэпетыцыі не заўсёды прыносілі задавальненне.

«У сувязі з гэтым, - пісала ў рэдакцыйным артыкуле пад назвай" Янка Купала наведаў БДТ-II мясцовую газету "Камунiсты", - учора, 13 траўня, БДТ-II наведалі прыехаўшыя з Мінску народны паэт рэспублікі Янка Купала і паэт Пятрусь Броўка. У гутарцы з супрацоўнікамі рэдакцыі «Камунiсты» таварыш Янка Купала сказаў:

- Прысутнічаючы на рэпетыцыі маіх п'ес у БДТ-II, слухаючы музыку да іх, я мяркую, што спектакль будзе ўдачным. Акцёраў для выканання роляў падабрала ўдала. Рэжысёр Малчанаў правільна трактуе змест п'есы. Адчуваецца, што ў яго пастаноўцы спектакль будзе гучаць паўнакроўнасцю вобразаў.
БДТ-II, аднаўляючы ў адзіна правільным, рэалістычным плане пастаноўку «Паўлінкі» і «Прымакоў», багатых беларускім фальклоры, зробіць значную справу па прасоўванню арыгінальных беларускіх п'ес да нашага савецкага гледача. Іван Дамінікавіч адзначыў, што рэпетыцыя аставіла ў яго прыемнае ўражанне».

Т. Ліакумовіч адшукаў фотаздымак, які быў зроблены падчас гэтага прыезду Янкі Купалы на рэпетыцыі па падрыхтоўцы вечара беларускіх вадэвіль. Здымак змяшчаўся ў свой час у раённай газеце як ілюстрацыя да яго ж артыкула «Янка Купала ў Бабруйску». На фотаздымку акрамя Янкі Купалы можна бачыць П. Броўкі, рэжысёра П. Малчанава, жонку паэта Уладзіславу Францаўну і іншых асоб, якія бывалі на рэпетыцыях. Здымак зроблены на другім паверсе бабруйскага тэатра. Даволі поўна аб майскім прыездзе паэта ў Бабруйск пісала газета «Літаратура і мастацтва». У нататцы «Янка Купала ў БДТ-II» І. Дорскі паведамляў:

«Рэжысёр БДТ-II П.С. Малчанаў пры актыўным удзеле ўсяго калектыву тэатра ставіць вечар беларускіх вадэвіляў, у якім галоўнае месца займаюць «Паўлінка» и «Прымакі» Янкі Купалы.

Гэтыя п’есы і асабліва «Паўлінка» ставіліся не раз на сцэне. Але ў большасці выпадкаў яны танулі ў бытавых дэталях і ў вонкавых штрыхах, цяжка было прасачыць іх думку і сутнасць. Тэатр паставіў перад сабой задачу проста і ясна ўскрыць думкі гэтых п’ес, выкарастаць іх багаты фальклорны матэрыял для стварэння сапраўднага каларытнага спектакля. Народны паэт рэспублікі Янка Купала дапамагае тэатру над стварэннем вечара вадэвіляў.

13 мая Янка Купала прыехаў у Бабруйск, дзе цяпер працуе тэатр, для папярэдняга прагляду работы тэатра над вадэвілем. Янка Купала прагледзеў рэпетыцыю, эскізы, макеты, праслухаў музыку, напісанную кампазітарам М. Красевым на матэрыялах беларускіх фальклорных спеваў, і даў цэлы шэраг канкрэтных парад і ўказанняў у далейшай рабоце тэатра над вадэвілямі.

Акрамя Янкі Купалы на рэпетыцыях вадэвіляў прысутнічалі паэты т.т. А. Александровіч, П. Броўка і драматург В. Сташэўскі». У «Летапісу жыцця і творчасці» Янкі Купалы аб прадстаячых праглядах спектаклей сообщалось так:

«1936. Май, 13. У складзе групы пісьменнікаў (П. Броўка, А. Александровіч, В. Сташэўскі) прыязджае ў Бабруйск па запрашэнню БДТ-II. Прымае ўдзел у падрыхтоўцы спектакля ў БДТ-II па п’есах «Паўлінка» і «Прымакі».

Прыкладна праз месяц Янка Купала разам з Якубам Коласам у чацвёрты раз прыязджаў у Бабруйск ўжо на прагляд прэм'еры вечара вадэвіль. Газета «Камунiсты» размясціла невялікую справаздачу аб вечары пад назвай «Бліскучая перамога (Вечар беларускіх вадэвіляў у БДТ-II)». У ім падкрэслівалася, што на паказах прысутнічалі Янка Купала і Якуб Колас. Мясцовы журналіст М. Кручкоў даваў высокую ацэнку спектакляў: «Мы не пераўвялічваем, сказаўшы: ні адна пастаноўка БДТ-II у Бабруйску не мела такога поспеху, як вечар беларускіх вадэвіляў («Паўлінка»,«Прымакі»,«Пінская шляхта») 12 чэрвеня.

Аб бліскучым поспеху вечара вадэвіляў сведчылі не толькі амаль бесперапынныя бурныя воплескі гледачоў на працягу паказа, але і частыя вітанні іх па адрасу прысутнічаўшага на вечары (разам з брыгадай беларускіх пісьменнікаў) народнага паэта рэспублікі Янкі Купалы - аўтара «Паўлінкі» і «Прымакоў».

БДТ-II (мастацкі кіраўнік В. Дарвішэў) як бы раскрыў на сцэне вялікую скарбніцу народнай творчасці. Тут толькі адзначым: пад кіраўніцтвам здольнага маладога рэжысёра П. Малчанава акторскі калектыў не проста механічна перадаў тэкставая матэрыял вадэвіляў, а ўнёс у пастаноўку ўвесь свой імпэт і творчае ўмельства».

Вось што пісаў аб гэтым факце вядомы даследчык творчасці Янкі Купалы Я. Шараховскі:

«13 мая Я. Купала разам з П. Броўкам, А. Александровічам і В. Сташэўскім наведаў Бабруйск, дзе ў гэты час быў на гастролях БДТ-II. Пісьменнікі былі запрошаны кіраўніцтвам гэтага тэатра, калектыў тэатра працаваў тады над пастаноўкай п’ес «Паўлінка» і «Прымакі» Я. Купалы. Рэжысёру П. Малчанаву хацелася параіцца з аўтарам. Аднак адразу ўзгадніць усе дэталі рэжысёру не ўдалося, і ён неўзабаве прыехаў у Мінск, каб дамовіцца з Купалам аб устаўках і змяненні фіналу «Паўлінкі». Пра гэта П. Малчанаў успамінаў: «Янка Купала адразу згадзіўся на маю ўстаўку з «Песні пра буравесніка» і лічыў гэта добрай знаходкай. З таго часу ўсюды сцэна Паўлінкі з Якімам ідзе з гэтай устаўкай. Устаўка з «Песні пра буравесніка» ўнесена ў новае выданне «Паўлінкі». І некаторыя літаратуразнаўцы пыталіся ў мяне, ці з ведама Купалы гэта зроблена. Я вымушаны запэўніць, што пры жыцці Купалы гэтых уставак у п’есе не было. Купала даў згоду на ўвядзенне іх у спектакль, а не ў п’есу. У п’есу ж яны, відаць, трапілі значна пазней, калі стаў вельмі папулярным спектакль «Паўлінка» у пастаноўцы тэатра імя Янкі Купалы».

Фінал «Паўлінкі» у бабруйскім спектаклі Купала замяніць не пагадзіўся. У мінскім жа спектаклі фінал «Паўлінкі» і па сённяшні дзень ідзе ў змененым выглядзе. Купала вельмі неахвотна ішоў на тыя ці іншыя змены ў тэксце сваіх твораў.

На рэпетыцыі спектакля прысутнічалі Янка Купала, Уладзіслава Францаўна і Пятрусь Броўка. Пра гэта П. Малчанаў казаў: «Паглядзелі рэпетыцыі і, відаць, былі задаволены, таму што Купала пажадаў сфатаграфавацца з калектывам тэатра. Вось з таго часу і засталося фота, што цяпер выстаўлена ў музеі. Янка Купала і побач з ім хлопец у касаваротцы. Хлопец той - гэта я».

Народны артыст СССР П.С. Малчанаў у сваіх успамінах сцвярджаў, што прэм'ера прайшла ў канцы чэрвеня. Тут яму змяніла памяць. У рэчаіснасці Я. Купала разам з Якубам Коласам і Міхасём Зарэцкім прысутнічаў на вечары вадэвіль ў Бабруйску 12 Чэрвень 1936 г. У праграму вечара ўваходзілі «Паўлінка» і «Прымакі» Я. Купалы і «Пінская шляхта» Дуніна-Марцінкевіча. У далейшым «Пінская шляхта» адпала, так як спектакль атрымаўся вельмі доўгім.

У гэтым жа нумары газеты "Камуніст" у падборцы інфармацыйных паведамленняў "У выхадны дзень 12 чэрвеня" быў змешчаны і яшчэ адзін невялікі матэрыял мясцовага карэспандэнта І. Гарэліка пад назвай "Сустрэча з народным паэтам рэспублікі Я. Купалай". У ім змяшчаюцца такія звесткі: "Літгурток Дома мастацкага выхавання дзяцей быў запрошаны 12-га чэрвеня ў гартэатр на вечар вадэвіляў. Пасля другога антракта літгурткоўцы мелі гутарку з народным паэтам рэспублікі Я. купалам. Ён паведаміў ім, што яго Піянерская песня "Маленькі лётчык" (відаць, маецца на ўвазе "Хлопчык і лётчык") заняла першае месца на конкурсе дзіцячай песні. Літгурткоўцы запрасілі Янку Купалу на адчыненне піянерскіх лагераў".

У гэтай выдержке варта звярнуць увагу на два нюансы. Спачатку на тое, што бабруйчане магла не ведаць аб прысуджэнні паэту першай прэміі, так як паведамленні пра гэта ў газетах з'явіліся як раз у дні знаходжання яго ў горадзе, і пачуць такую навіну з вуснаў самога паэта было вельмі цікава. Не менш цікавым выглядае і той факт, што званне лаўрэата далося Я. Купалу не проста, але яно было прызнаннем яго таленту. У сувязі з гэтым прывядзем цалкам паведамленне газеты "Літаратура і мастацтва" пад загалоўкам "Я. Купала атрымаў першую прэмію ", дзе сказана:" Некалькі месяцаў таму назад ЦК УЛКСМ абвясціў Усесаюзны конкурс на лепшую дзіцячую песню. У конкурсе прымалі ўдзел паэты і кампазітары ўсіх рэспублік Савецкага Саюза. Цяпер падведзены вынікі конкурсу. Сакратарыят ЦК УЛКСМ зацвердзіў пастанову журы ўсесаюзнага конкурсу на дзіцячую песню. З піянерскіх песень першая прэмія прысуджана народнаму паэту рэспублікі Янку Купалу за тэкст "Маленькі лётчык" (музыка В. Белага) і З. Александравай за тэкст "Пагібель Чапаева" (музыка Ю. Мілюціна)".

У мясцовым друку мала звярталася ўвага на пасаду і звання тых, хто ўваходзіў у брыгаду беларускіх пісьменнікаў, якія прыязджаюць у Бабруйск разам з Янкам Купалам. У "Камунісце" называлася імя толькі Якуба Коласа. Пра астатніх, хто суправаджаў паэта, можна даведацца з іншых крыніц. Аб гэтым эпізодзе ў жыцці паэта паведамляла ў свой час газета "Літаратура і мастацтва" за 17 чэрвеня 1936 года. У нататцы пад назвай "Прэм'ера ў БДТ-II" чытаем: "12 чэрвеня ў бабруйскім гарадскім тэатры БДТ-II паказаў прэм'еру" Вечар вадэвіляў". Вечар складаецца з "Пінскай шляхты" Дуніна-Марцінкевіча, "Паўлінкі" і "Прымакоў" народнага паэта Янкі Купалы. На спектаклі прысутнічалі: Янка Купала, Якуб Колас і М. Зарэцкі. Пасля спектакля працоўныя Бабруйска наладзілі бурную авацыю народнаму паэту Янку Купалу. Ставіў вадэвілі рэжысёр П. Малчанаў, музыку пісаў кампазітар М. Красеў. Афармленне Е. Якунінай і Е. Нікалаева".

У "Летапісу жыцця і творчасці" Янкі Купалы сказана: "1936. Чэрвень. Прысутнічае разам з Я. Коласам і М. Зарэцкім на вечары вадэвіляў, які адбыўся ў Бабруйску ў памяшканні гарадскога тэатра. У праграме вечара, падрыхтаванага БДТ-II, п'есы "Паўлінка" і "Прымакі" Я. Купалы і "Пінская шляхта" В. Дуніна-Марцінкевіча".

Цімафей Ліакумовіч у артыкуле «Янка Купала ў Бабруйску» прыводзіць і некаторыя іншыя цікавыя дэталі, значна пашыранае наша ўяўленне аб мерапрыемстве, душой якога быў Янка Купала: «З вялікім майстэрствам ролю Паўлінкі выконвала артыстка Раіса Кашэльнікава, вялікі поспех спадарожнічаў п'есе "Прымакі", у якой была занятая і Т. Бандарчык».

Як бачна, мы маем даволі дакладнымі хранікальнымі звесткамі аб прыезду Янкі Купалы ў Бабруйск.

Янка Купала ў Бабруйску // Памяць. Бабруйск. - Мінск, 1995. - С. 288-289.

Няхай, М. Янка Купала ў Бабруйску / Міхась Няхай // Бабруйскае жыццё. - 2007. - 13 крас. - С. 4; 18 мая. - С. 4; 15 чэрв. - С. 4.; 22 чэрв. - С. 4.

Гарэлік, А. Янка Купала на Бабруйшчыне / А. Гарэлік // Бабруйскае жыццё. - 1997. - 17 ліп. - С. 2.

Гарэлік, А. Здымкі нагадалі / А. Гарэлік // Бабруйскае жыццё. - 1992. - 9 ліп.

Гарэлік, А. Помніць народ свайго песняра / А. Гарэлік // Трыбуна працы. - 1992. - 8 ліп.

Няхай, М. Янка Купала ў Бабруйску / М. Няхай // Камуніст. - 1982. - 6 ліп.

Лынькоў Міхаіл Ціханавіч.

Пры ўваходзе ў рэдакцыю «Бабруйскае жыццё» вісіць мемарыяльная дошка. Яна нагадвае, што ў другой палове 20-х гадоў ХХ стагоддзя ў газеце (у той час «Камуніст») працаваў Міхась Лынькоў. Тады ён быў журналістам, пачынаючым пісьменнікам.

Міхась Лынькоў нарадзіўся на Віцебшчыне, у сям'і чыгуначнікаў. Сям'я была вялікая, жылося ім вельмі цяжка. Часта не хапала грошай на кавалак хлеба. Таму нялёгкай была вучоба ў Міхася, спачатку ў пачатковай школе, а затым у Рагачоўскай настаўніцкай семінарыі. Яму даводзілася самому зарабляць сродкі для існавання: зімой прыватнымі ўрокамі, а летам цяжкай фізічнай працай на чыгунцы. Толькі настойлівасць і адступніцтва далі магчымасць яму скончыць семінарыю.

У лютым 1917 года, калі ў краіне разгарнуліся бурныя рэвалюцыйныя падзеі, Міхась атрымлівае накіраванне на пасаду настаўніка ў сельскую школу.

У 1918 годзе, калі нямецкія акупанты захапілі частку роднай Беларусі, малады настаўнік уступае ў партызанскі атрад і там актыўна змагаецца з ворагам. А ў 1920 годзе прымае ўдзел у ліквідацыі банд Булак-Балаховіча. За час службы ў радах Савецкай Арміі Міхась Лынькоў назапашвае вялікі жыццёвы вопыт, пашырае свой кругагляд. У гэты час ён пачынае пісаць вершы. У пачатку 1921 года, калі дывізія, у якой ён служыў, стаяла ў раёне Бабруйска, надрукаваў свой верш у газеце «Камуніст».

Новая старонка ў жыцці Міхаіла Ціхановіч Лынькова пачалася ў траўні 1925 года, калі Бабруйскі акружны камітэт партыі накіраваў яго на працу ў рэдакцыю газеты «Камуніст». Спачатку сакратаром рэдакцыі, а з 1928 года - адказным рэдактарам. На старонках газеты і друкаваліся яго першыя вершы, фельетоны, апавяданні. Гэты перыяд у жыцці пісьменніка меў выключнае значэнне для яго далейшай літаратурнай дзейнасці. Міхась Лынькоў успамінае, што «гады працы ў рэдакцыі «Камуніста» былі шчаслівымі для мяне. Яны зрабілі мяне камуністам. Яны далучылі мяне да актыўнага грамадскага і культурнага жыцця краіны. Гэтая праца дапамагла мне стаць пісьменнікам».

Складана дакладна ўсталяваць колькасць усяго напісанага і надрукаванага М. Лынькова ў газеце «Камунiсты», таму што многія свае матэрыялы ён змяшчаў без подпісу або пад рознымі псеўданімамі (найбольш распаўсюджаны - Міхась Васілёк). Па словах самога Лынькова, ён напісаў за пяць гадоў сваёй работы ў бабруйскай газеце «Багата розных артыкулаў i заметак і, вiдаць, сотнi паўтары фельетонаў на розныя злабадзенныя тэмы». У той жа час ён, як журналіст, цалкам аддаваўся газетнай працы.

Пры ім бабруйская акруговая газета выходзіла вялікім фарматам на чатырох старонках кожны дзень. Матэрыялы друкаваліся на беларускай і рускай мовах, некаторыя на габрэйскіх і ўкраінскіх. Пры любым зручным выпадку Міхась Ціхановіч ездзіў і хадзіў па акрузе, сустракаўся з сялянамі, вясковай і гарадской інтэлігенцыяй.

Працуючы ў газеце "Камуніст", Міхась Лынькоў даў дарогу не аднаму дапытліваму селяніну або працоўнага ад станка. Сярод іх былі такія, як Васіль Вітка, Сяргей Грахоўскі, Пімен Панчанка, Барыс Мікуліч, Алесь Зарэцкі, Хведос Шынклер і шэраг іншых.

М. Лынькоў арганізаваў бабруйскі філіял літаратурнай арганізацыі «Маладняк», быў арганізатарам першага акруговага з'езду «маладнякоўцаў», які адбыўся ў снежні 1930 года. «Маладнякоўцы» ладзілі літаратурныя вечары на прадпрыемствах Бабруйска і ў воінскіх частках.

Па яго ініцыятыве ў гэтым жа годзе быў выпушчаны літаратурны альманах «Уздым», а затым «Камуніст» пачаў штомесяц выдаваць літаратурны дадатак пад назвай «Вясна». Менавіта з «Маладняка» выраслі таленавітыя празаікі і паэты, пра якіх згадвалася вышэй. Тыя, хто пасля вайны застаўся жыць, з нязменнай падзякай успамінаюць чалавечую дабрыню, чуткасць да сабе з боку былога рэдактара «Камуніста». У 1930 годзе Міхаіл Ціханавіч Лынькоў пераязджае ў Мінск.

Ідуць гады, стагоддзя, але не згасае вогнішча, запаленае патрыярхамі беларускай літаратуры Якубам Коласам і Міхасём Лыньковым. Пры газеце "Бабруйскае жыццё", пераемніца "Камуніста", групуюцца нямала здольнай літаратурнай моладзі, што сведчыць аб працягу добрай традыцыі часоў, калі газету рэдагаваў Міхаіл Ціханавіч Лынькоў. Яго імем названа вуліца ў Першамайскім раёне горада Бабруйска.

Гарэлiк, А. На хвалях журналiсцкай плынi / А. Гарэлік // Бабруйскае жыццё. - 1998. - 2 верасня. - С. 2.

Гарэлік, А. Непагаснае вогнішча / А. Гарэлік // Бабруйскае жыцце. - 1996. - 17 снежня. - С. 3.

Жыдовiч, I.К. Мiхась Лынькоў / І.К. Жыдовіч, В.В. Казлова. - Мн., 1959. - 112 с.

Кенька, М.П, Мiхась Лынькоў: летапiс жыцця і творчасцi / М.П. Кенька. - Мн.: Унiверсiтэцкае, 1987. - 69 с.

Куляшоў, Ф. Мiхась Лынькоў: нарыс жыцця і творчасцi / Ф. Куляшоў. - Мн.: Нар. асвета, 1979. - 192 с.

Куляшоў, Ф. Шлях да майстэрства: нарыс аб творчасці Міхася Лынькова / Ф. Куляшоў // Лiтаратурныя партрэты: лiт.-крытыч. нарысы / Ф. Куляшоў. - Мн., 1983. - С. 18-21.

Лыньков Михась // Их именами названы…: энцикл. справочник. - Мн., 1987. - С. 379.

Лынькоў, М. Пройдзены шлях / М. Лынькоў // Памяць: гiст.-дакум. хронiка Бабруйска. - Мн., 1995. - С. 287-288.

Бабкоў Аляксей Сяргеевіч.

Дзве новыя кнігі Бабруйчанін Аляксея Сяргеевіча Бабкова ўбачылі свет у ліпені 2009 года. Кніга «Горад на Бярэзіне памятае пра вайну» прысвечана 65-годдзю Вялікай Перамогі і 65-годдзю вызвалення Бабруйска ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У ёй сабраны ўспаміны бабруйчан - салдат, афіцэраў, партызан, - якія ўнеслі свой уклад у вызваленне горада ад карычневай чумы. 80 чалавек падзяліліся з аўтарам сваім самым неацэнным капіталам - памяццю. Другая кніга «З армейскай закалкай крочыць па жыцці» свайго роду ваенная аўтабіяграфія нашых сучаснікаў - бабруйчан, якія знаходзяцца ў страі і прысвячалі сваё жыццё нашаму гораду.

Суслов, Д. Новые книги земляка / Дмитрий Суслов // Коммерческий курьер. - 2009. - 12 авг. - С. 3.

Князеў Юрый Несцяровіч.

У гарадской бібліятэцы імя А.С. Пушкіна прайшла прэзентацыя нядаўна выйшлі кнігі кандыдата медыцынскіх навук, урача-нарколага Юрыя Князева. У дакументальнай аповесці «Без тэрміну даўніны» аўтар апісвае дні абароны нашага горада, гераічную барацьбу падпольшчыкаў, партызан і мірных жыхароў у гады фашысцкай акупацыі, выкарыстоўваючы сведчанні відавочцаў тых падзей. Юрыем Несцяровічам у ходзе работы над аповесцю былі вывучаныя матэрыялы Камітэта па архівах і справаводстве Беларусі, матэрыялы занальнага архіва, у якасці ілюстрацый прадстаўлены фатаграфіі і матэрыялы з фондаў гарадскога краязнаўчага музея, а таксама творы члена Саюза мастакоў Расіі Абрама Рабкіна.

Анташкевич, А. «Без срока давности» / Александр Анташкевич // Бабруйскае жыццё. - 2009. - 8 июля. - С. 1.



created by Alexandr Vasilenko. mailto: m15kam@tut.by